VINAGRI News - Thị trường gạo Nhật Bản đang chuyển từ tình trạng thiếu hụt, giá tăng vọt trong năm ngoái sang dư thừa nguồn cung, khiến giá gạo giảm mạnh và gây khó khăn cho người sản xuất. Giá bán gạo chưa qua chế biến tại nông trại giảm một nửa so với năm trước, trong khi chi phí sản xuất tăng, thời tiết cực đoan và tình trạng già hóa lực lượng lao động tiếp tục gây áp lực lên ngành. Chính phủ Nhật Bản dự kiến mua lại khoảng 210.000 tấn gạo để bổ sung dự trữ, nhưng triển vọng giá vẫn yếu trong bối cảnh nguồn cung vượt nhu cầu.
Tóm lược:
> Nhật Bản chuyển từ thiếu hụt sang dư thừa gạo sau khi chính phủ giải phóng dự trữ và sản lượng thu hoạch năm ngoái vượt nhu cầu.
> Giá gạo bán lẻ giảm xuống 2.934 yen/bao 5 kg vào ngày 20/9, mức thấp nhất trong hơn 2 năm; giá gạo chưa qua chế biến mà nông dân nhận được giảm từ 30.000 yen xuống dưới 15.000 yen/60 kg.
> Số lượng nông dân giảm từ 2,4 triệu người năm 2000 xuống dưới 1 triệu người năm 2026; khoảng 70% người làm nông nghiệp chuyên nghiệp đã trên 65 tuổi.
> Chính phủ dự kiến mua lại 210.000 tấn gạo để bổ sung dự trữ, nhưng giới chuyên gia cảnh báo giá có thể tiếp tục giảm trong năm tới.
Nhật Bản chuyển từ thiếu hụt sang dư thừa gạo
Năm ngoái, Nhật Bản phải đưa gạo từ kho dự trữ khẩn cấp ra thị trường nhằm xoa dịu người tiêu dùng trước làn sóng bất bình do giá lương thực thiết yếu này tăng vọt. Tuy nhiên, hiện nay thị trường lại đối mặt với vấn đề ngược lại: dư thừa nguồn cung.
Diễn biến này mang lại lợi ích cho người tiêu dùng nhưng đang gây tổn thất cho nông dân, trong đó có ông Hiroshi Asano, 59 tuổi, người canh tác 38 ha ruộng lúa tại tỉnh Chiba, gần Tokyo.
Ông Asano dự kiến thua lỗ trong năm nay và lo ngại những nông hộ có quy mô nhỏ hơn sẽ không thể tiếp tục hoạt động.
“Tôi nghe nói có khá nhiều người dự định bỏ nghề trong năm nay”, ông Asano cho biết khi nhìn ra những cánh đồng lúa đang bị gió thổi mạnh.
Từng làm nghề lái xe tải, ông chuyển sang nông nghiệp khi đã lớn tuổi, ban đầu tiếp quản ruộng đất của gia đình vợ, sau đó mở rộng diện tích bằng cách nhận thêm đất bị bỏ hoang của họ hàng và hàng xóm.
Thời tiết cực đoan, bao gồm lượng mưa kỷ lục trong vài tuần gần đây, cùng chi phí máy móc tăng cao và giá bán sản phẩm giảm, đang tạo ra những khó khăn vượt quá khả năng ứng phó của nhiều nông dân trong một ngành vốn đã thu hẹp suốt nhiều năm.
Lực lượng nông dân già hóa, số người làm nông nghiệp giảm mạnh
Theo Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản, số lượng nông dân đã giảm hơn một nửa, từ 2,4 triệu người năm 2000 xuống dưới 1 triệu người vào năm 2026, trong bối cảnh dân số ngày càng già hóa.
Khoảng 70% những người có nghề nghiệp chính là làm nông nghiệp, không bao gồm lao động tại các doanh nghiệp được thành lập theo hình thức pháp nhân, đã trên 65 tuổi.
Ông Asano cho biết ngày càng nhiều bậc cha mẹ không muốn giao lại trang trại cho con cái, bởi thế hệ trẻ đã lựa chọn những con đường nghề nghiệp khác.
Các nhà sản xuất gạo Nhật Bản hoạt động theo những hướng dẫn về sản xuất và các hạn chế nhập khẩu nhằm bảo vệ nông dân trước nguy cơ giá giảm mạnh, đồng thời bảo đảm an ninh lương thực.
Do đó, thị trường gạo nội địa Nhật Bản thường diễn biến trái chiều với thị trường quốc tế, và năm nay cũng không phải ngoại lệ.
Giải phóng dự trữ quá mức góp phần khiến thị trường dư thừa
Hệ thống quản lý thị trường gạo của Nhật Bản bắt đầu bộc lộ những hạn chế sau mùa hè năm 2023, khi thời tiết nóng bất thường khiến sản lượng lúa giảm xuống mức thấp nhất trong hơn 10 năm.
Cùng thời điểm, nhu cầu gạo tăng mạnh khi các nhà hàng đông khách trở lại sau đại dịch, trong khi cảnh báo của chính phủ về nguy cơ xảy ra động đất đã thúc đẩy người dân tích trữ lương thực. Người tiêu dùng tại một số thời điểm gặp khó khăn khi tìm mua gạo tại các siêu thị địa phương.
Trước nguy cơ lo ngại của người tiêu dùng leo thang thành khủng hoảng, chính phủ lần đầu tiên quyết định từng bước giải phóng gạo từ kho dự trữ nhằm giảm tình trạng thiếu hụt.
Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng ông Shinjiro Koizumi, khi đó là Bộ trưởng Nông nghiệp, đã giải phóng quá nhiều gạo, với tổng khối lượng lên tới 590.000 tấn, tương đương khoảng một tháng tiêu thụ của cả nước.
Ông Asano nhận định chính phủ không cần đưa ra thị trường lượng gạo dự trữ lớn như vậy trong năm ngoái. Theo ông, việc người dân phàn nàn giá gạo quá cao đã khiến chính phủ giải phóng quá nhiều hàng, dẫn đến tình trạng dư thừa hiện nay.
Bên cạnh đó, sản lượng thu hoạch năm ngoái vượt nhu cầu do các dự báo chính thức không lường trước được mức độ suy giảm tiêu thụ, xuất phát từ giá gạo tăng cao, thay đổi thói quen ăn uống và tình trạng già hóa dân số.
Theo Bộ Nông nghiệp Nhật Bản, giá một bao gạo 5 kg tại các siêu thị đã giảm xuống khoảng 2.934 yen (18,70 USD) tính đến ngày 20/9, mức thấp nhất trong hơn 2 năm. Trước đó, giá từng đạt đỉnh hơn 4.400 yen vào tháng 1.
Chính phủ mua lại gạo dự trữ, nhưng giá có thể tiếp tục giảm
Trước tình trạng dư cung, Bộ Nông nghiệp Nhật Bản thông báo sẽ mua lại khoảng 210.000 tấn gạo nhằm bổ sung kho dự trữ quốc gia.
Tuy nhiên, ông Kimio Inagaki, chuyên gia nghiên cứu chính sách nông nghiệp tại Viện Nghiên cứu Mitsubishi, cho rằng ngay cả khi chính phủ bổ sung đầy đủ lượng gạo dự trữ, giá thị trường nhiều khả năng vẫn tiếp tục giảm.
Ông Asano cho biết các hợp tác xã nông nghiệp Nhật Bản, vốn đóng vai trò trung gian thu mua cho nhiều nông dân, hiện trả cho ông chưa đến 15.000 yen/60 kg gạo chưa qua chế biến, giảm mạnh so với mức 30.000 yen/60 kg của năm trước.
Để gia tăng giá trị sản phẩm, ông đang chuyển sang trồng lúa hữu cơ, tự chế biến và đóng gói thành phẩm. Cách làm này giúp ông đa dạng hóa khách hàng, mở rộng từ các hợp tác xã sang các cửa hàng gạo địa phương và khách hàng cá nhân.
Theo ông, những nông hộ nhỏ không đủ khả năng tự chế biến và đóng gói gạo nên buộc phải chấp nhận mức giá mà các hợp tác xã đưa ra.
Trong khi đó, người tiêu dùng đang được hưởng lợi từ giá gạo rẻ hơn, không chỉ tại siêu thị. Ba chuỗi cửa hàng tiện lợi cũng đã thông báo giảm giá các loại cơm nắm phổ biến.
Nhật Bản cải thiện dự báo và quản lý phân phối gạo
Chính phủ Nhật Bản đang tìm cách ổn định thị trường. Bộ Nông nghiệp cho biết đã cập nhật mô hình dự báo cung cầu gạo, bổ sung các xu hướng theo thời gian thực như biến động dân số, du lịch quốc tế đến Nhật Bản và tỷ lệ thu hồi gạo sau xay xát.
Theo luật lương thực mới được sửa đổi, các cơ quan chức năng cũng yêu cầu doanh nghiệp chế biến thực phẩm và doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ ăn uống báo cáo dữ liệu tồn kho và doanh số nhằm cải thiện khả năng theo dõi quá trình phân phối gạo trên thị trường.
Tuy nhiên, ông Kunio Nishikawa, giáo sư tại Đại học Nihon, chuyên nghiên cứu chính sách nông nghiệp, đồng tình rằng giá gạo có thể tiếp tục giảm trong năm tới do tình trạng dư cung lớn.
Ông cho rằng chính phủ nên triển khai các khoản trợ cấp để giúp nông dân duy trì hoạt động sản xuất, dù cảnh báo rằng biện pháp này có thể gặp khó khăn về mặt chính trị.
Nông dân Nhật Bản đề xuất giá sàn để duy trì sản xuất
Ông Asano ủng hộ việc chính phủ thiết lập giá sàn đối với gạo, ở mức mà ông tính toán là khoảng 20.000 yen/60 kg, nhằm bảo đảm thu nhập đủ sống cho nông dân và làm chậm quá trình rời bỏ ngành.
Ông dự định tiếp tục gắn bó với nghề, sau khi đã đầu tư công nghệ như máy bay không người lái và đưa các thành viên trong gia đình tham gia hoạt động sản xuất.
Ông Asano cho biết khi trang trại đã phát triển đến quy mô hiện tại, ông cảm thấy mình không thể dễ dàng từ bỏ vì còn nhiều người khác phụ thuộc vào hoạt động của trang trại.
Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận nếu chỉ có một mình, có lẽ ông đã từ bỏ công việc này từ trước.
NPK/ Vinagri News (Japan Times)
No comments:
Post a Comment